De Kerstman

De Kerstman is een sprookjesfiguur van folkloristische oorsprong die rond de kerstperiode cadeautjes uitdeelt aan kinderen.

De figuur van de Kerstman maakt in Nederland en België nog maar kort deel uit van de kersttradities, maar hij heeft inmiddels een prominente plaats verworven op kerstkaarten, in etalages, in kerstmuziek en elders. De meest gebruikte verbeelding is Santa Claus, die ontstond in de Verenigde Staten en die onder andere teruggaat op Sinterklaas, die door Nederlandse kolonisten werd meegenomen naar Noord-Amerika. Hij is een personificatie van het kerstfeest geworden.

 

Oorsprong

De Amerikaanse Santa Claus is een verbastering van de Nederlandse naam Sinterklaas. Via de Amerikanen kwam de naam Santa Claus weer terug naar Europa. Vermoedelijk is de Amerikaanse Santa Claus een mengeling van Father Christmas en Sinterklaas, hoewel ook gebruiken van Duitse emigranten, zoals Knecht Ruprecht en Pelzmärtel, en het Duitse gebruik om cadeaus tijdens de kerst te geven, van invloed kunnen zijn geweest.

In 1809 beschreef Washington Irving in zijn fictieve geschiedenis van New York al een Santa Claus, gebaseerd op onder andere Nederlandse Sinterklaasgebruiken. Maar vooral het gedicht A Visit from St. Nicholas (Een bezoek van Sint Nicolaas), dat in 1823 anoniem gepubliceerd werd, vestigde zijn reputatie in de Verenigde Staten. In dit gedicht komen veel moderne gebruiken en attributen van de Santa Claus naar voren, zoals de rendieren en slee, zijn entree in het huis door de schoorsteen en een zak met kadootjes. De tekenaar Thomas Nast heeft met zijn tekeningen van Santa Claus in de negentiende eeuw ook nog een grote invloed gehad op het hedendaagse uiterlijk van Santa Claus. De introductie van de woonplaats van Santa Claus op de Noordpool wordt ook aan hem toegeschreven.

De Amerikaanse versie van de Kerstman heeft ook in Europa aan populariteit gewonnen. Hij bestaat nu vaak naast de vele oorspronkelijke en oudere winterfiguren, zoals de Baskische Olentzero, het Duitse Christkind en de Weihnachtsmann die ook Scandinavische tegenhangers heeft, zoals de Finse Joulupukki - ook wel Julbocken of kerstbok - die tijdens het joelfeest een rol speelt). Joulupukki heeft een vrouw, joulumuori ("Kerstvrouwtje", "Kerst-omaatje"), waarover echter weinig bekend is.

In Groot-Brittannië heet de Kerstman ook wel Father Christmas, in Frankrijk Père Noël en in Spanje Papá Noel.

In Rusland is er Grootvadertje Vorst (Ded Moroz), die samen met zijn kleindochter Sneeuwwitje (of Sneeuwvlokje; Snegoerotsjka) op 31 december cadeaus uitdeelt, en waarvan de woonplaats in de bossen bij Veliki Oestjoeg (Noord-Rusland) ligt